Szpiczak plazmocytowy (synonim: szpiczak mnogi; ang. multiple myeloma – MM)  należy do grupy monoklonalnych gammopatii. Jest to choroba spowodowana klonalną proliferacją limfocytów B i plazmocytów, które wytwarzają monoklonalną immunoglobulinę, znaną jako białko monoklonalne (białko M). W pracy opisano przypadek mężczyzny skarżącego się na przewlekły ból w dolnej części pleców i umiarkowanie silny ból w stawach krzyżowo-biodrowych. Ponadto pacjent doznał złamania żuchwy i urazu zęba 37. bez wyraźnej  przyczyny.Wykonano unieruchomienie żuchwy i  usunięcie zęba 37. Okres pooperacyjny był powikłany objawami zespołu suchego zębodołu. U pacjenta zdiagnozowano również zaawansowane zapalenie przyzębia. Został ostatecznie hospitalizowany na oddziale hematologii, gdzie rozpoznano szpiczaka plazmocytowego. W diagnostyce różnicowej nietypowego bólu kręgosłupa lekarze rodzinni powinni brać pod uwagę szpiczaka plazmocytowego jako możliwe rozpoznanie. Znajomość podstaw traumatologii szczękowo-twarzowej i chirurgii stomatologicznej może pomóc skrócić czas dotarcia pacjenta do ośrodka specjalistycznego.

Zacznijmy od definicji terminu mumps: „świnka, nagminne zapalenie przyusznic. Ostra wirusowa choroba zakaźna, wywoływana przez wirusy z rodzaju Rubulavirus [czyt.: rubulawirus], charakteryzująca się gorączką, zapaleniem i obrzękiem ślinianek przyusznych, a czasem także innych ślinianek; rzadkim powikłaniem może być zapalenie jąder, jajników, trzustki lub opon mózgowych”. Wyraz mumps jest wyrazem angielskim, łacińskim zaś odpowiednikiem definiowanej choroby jest termin parotitis epidemica [czyt.: parotitis epidemika] – „nagminne zapalenie przyusznic”.

Gwałtowny wzrost użycia e-papierosów budzi obawy dotyczące ich wpływu na zdrowie górnych dróg oddechowych. Choć są reklamowane jako bezpieczniejsze od tradycyjnych papierosów, aerozole z e-papierosów zawierają nikotynę, rozpuszczalniki i substancje aromatyzujące, które mogą uszkadzać tkanki śluzówki. Wielowarstwowy nabłonek płaski gardła stanowi istotną barierę mechaniczną i immunologiczną. Niniejszy przegląd omawia dane histologiczne i molekularne porównujące użytkowników e-papierosów i osoby niepalące. Badania wykazują ścieńczenie nabłonka, uszkodzenie błony podstawnej oraz zwiększony poziom IL-6, TNF-α i metaloproteinaz macierzy pozakomórkowej. 

Migrena to jedno z najczęstszych schorzeń neurologicznych. Pomimo dostępności wielu metod leczenia skuteczna terapia wciąż stanowi wyzwanie. Niniejszy artykuł omawia terapię skojarzoną, wykorzystującą sumatryptan i naproksen, które działając wspólnie, mogą skuteczniej łagodzić ostre napady migreny w porównaniu do stosowania tych substancji osobno. Sumatryptan, będący agonistą receptorów 5-HT1B/1D, działa poprzez zwężenie rozszerzonych naczyń wewnątrzczaszkowych oraz hamowanie uwalniania prozapalnych neuropeptydów. Naproksen, jako nieselektywny inhibitor cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), ogranicza procesy zapalne towarzyszące migrenie. Połączenie tych substancji pozwala na jednoczesne oddziaływanie na różne mechanizmy patofizjologiczne migreny.

Artemisia annua, znana również jako bylica roczna, jest rośliną leczniczą szeroko stosowaną w tradycyjnej medycynie chińskiej, głównie z powodu zawartości artemizyniny – związku o działaniu przeciwmalarycznym. W ostatnich latach rosnące zainteresowanie wzbudzają jej właściwości immunomodulujące. Liczne badania in vitro i in vivo wykazały, że ekstrakty z bylicy mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego poprzez modulację produkcji cytokin pro- i przeciwzapalnych. Ze względu na swoje złożone działanie na układ immunologiczny bylica roczna może znaleźć zastosowanie jako środek wspomagający terapię chorób zapalnych, autoimmunologicznych oraz infekcyjnych. Autorzy wskazują jednak na konieczność przeprowadzenia dalszych badań klinicznych w celu potwierdzenia skuteczności i bezpieczeństwa stosowania preparatów z bylicy rocznej u ludzi.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest schorzeniem występującym na całym świecie, dotyczy ponad jednej trzeciej populacji. Alergiczny nieżyt nosa znacząco wpływa na jakość życia pacjentów. Zastosowanie donosowych sprayów z lekami antyhistaminowym, glikokortykosteroidami oraz irygacja nosa wodą morską pozwala na leczenie ANN, które charakteryzuje się wysoką skutecznością łagodzenia objawów, łatwością stosowania oraz bezpieczeństwem terapii.

Ostra porfiria wątrobowa jest heterogenną grupą dziedzicznych chorób metabolicznych, których wspólną cechą są zaburzenia biosyntezy hemu. Niedobór poszczególnych enzymów szlaku syntezy hemu prowadzi do gromadzenia się neurotoksycznych metabolitów – porfiryn, do których należą kwas δ-aminolewulinowy (ALA) i porfobilinogen (PBG). W większości przypadków choroba pozostaje utajona i bezobjawowa, gdyż aktywność mniej funkcjonującego enzymu jest na tyle wysoka, że zabezpiecza chorego przed wystąpieniem jakichkolwiek dolegliwości wynikających z akumulacji porfiryn. Nadmiar porfiryn pozostaje w ścisłej zależności z ekspozycją na liczne czynniki środowiskowe – tzw. czynniki porfirynogenne. Prowadzą one do ujawnienia się choroby, która przebiega najczęściej pod postacią nagłego silnego bólu brzucha z towarzyszącymi zaburzeniami neuropsychiatrycznymi. Napad porfirii jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej hospitalizacji. Brak wiedzy na temat objawów tej choroby często prowadzi do mylnych rozpoznań i niewłaściwego leczenia, kończącego się laparotomią i okaleczeniem pacjenta. Jeszcze do niedawna leczenie napadu ostrej porfirii skupiało się wyłącznie na korekcji zaburzeń elektrolitowych, podaży leków przeciwbólowych, glukozy i heminy. Wprowadzenie do leczenia giwosyranu pozwoliło skutecznie obniżyć stężenia produktów pośrednich syntezy hemu, uniknąć napadów choroby i związanego z nimi cierpienia.

W leczeniu hipercholesterolemii wykorzystywane są metody niefarmakologiczne (włączana jest dieta z niską zawartością tłuszczów, zalecane jest zwiększenie aktywności fizycznej oraz redukcja masy ciała, gdy jest ona zbyt wysoka) oraz metody farmakologiczne. Złotym standardem w prowadzeniu farmakoterapii hipercholesterolemii jest zastosowanie inhibitorów reduktazy HMG-CoA, czyli statyn. Jedną z silnie działających statyn, obniżającą stężenie cholesterolu frakcji LDL o 46–55% i redukującą ryzyko sercowo-naczyniowe (CV) pacjenta, jest rosuwastatyna. W Polsce można korzystać z preparatów zawierających tę substancję czynną w dawkach: 5, 10, 15, 20, 30 oraz 40 mg leku w jednej tabletce. Jest ona zazwyczaj bardzo dobrze tolerowana przez pacjentów. W naszym kraju dostępne są także preparaty złożone zawierające rosuwastatynę i inne substancje czynne w jednej tabletce (rosuwastatynę i ezetymib, rosuwastatynę i kwas acetylosalicylowy, rosuwastatynę i walsartan oraz rosuwastatynę łącznie z indapamidem i perindoprilem). Prowadzenie terapii zaburzeń lipidowych z wykorzystaniem rosuwastatyny jest korzystne, ponieważ w znaczący, pozytywny sposób wpływa na profil lipidowy pacjenta i redukuje jego ryzyko CV.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest schorzeniem występującym na całym świecie, dotyczy ponad jednej trzeciej populacji, zarówno dzieci, młodzieży, jak i dorosłych. Jego występowanie może być okresowe – czas pylenia drzew i traw, ale także przewlekłe – całoroczne oraz cechować się różnym nasileniem. Alergiczny nieżyt nosa niezależnie od okresu występowania i długości jego trwania przyczynia się w znaczny sposób do obniżenia jakości życia, a także może prowadzić do wystąpienia innych schorzeń układu oddechowego. Skuteczne leczenie alergicznego nieżytu nosa charakteryzuje znaczące łagodzenie objawów, łatwość stosowania leku oraz bezpieczeństwo terapii.

Uszkodzenie wątroby wiąże się z poważnymi konsekwencjami w funkcjonowaniu całego organizmu, dlatego niezwykle ważne jest zapobieganie im oraz łagodzenie ich skutków. Rośliny lecznicze odgrywają tu znaczącą rolę ze względu na ich działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i hepatoprotekcyjne. Stosowane mogą być w terapii problemów trawiennych wynikających z zaburzeń i niedostatecznego wydzielenia żółci, takich jak wzdęcia i zaparcia, na skutek stanów zapalnych wątroby, uszkodzeń polekowych i chemicznych oraz innych dolegliwości wątroby. Rośliny lecznicze mają w swoim składzie związki charakteryzujące się wysoką aktywnością przeciwutleniającą i przeciwrodnikową. 

Choroby sercowo-naczyniowe (CV) stanowią główną przyczynę zgonów w Polsce. Jednym z najważniejszych sposobów leczenia pacjentów z przewlekłymi zespołami wieńcowymi jest długoterminowe stosowanie przez nich kwasu acetylosalicylowego (ASA). Mechanizm działania tego leku polega na nieodwracalnym hamowaniu centrum katalitycznego cyklooksygenazy (COX) typu 1, a w mniejszym stopniu COX-2. Dzięki hamowaniu COX-1 w płytkach krwi nie powstaje tromboksan i zmniejsza się ich agregacja. W prewencji wtórnej schorzeń CV zalecane jest przewlekłe stosowanie ASA w niewielkiej dawce, 75–100 mg/dobę. Jednoczesne stosowanie inhibitora pompy protonowej zaleca się u pacjentów przyjmujących lek przeciwpłytkowy z wysokim ryzykiem krwawienia. W części przypadków ASA jest podawany łącznie z innym lekiem przeciwpłytkowym – inhibitorem P2Y12. Taka terapia jest wykorzystywana najczęściej przez rok u pacjentów po przebytym ostrym zespole wieńcowym lub przez 1/2 roku po planowym wykonaniu zabiegu stentowania naczyń wieńcowych.

Żurawina amerykańska (Vaccinium makrocarpon) i europejska (Vaccinium oxycoccus) są bogatym źródłem bioaktywnych związków, które powinna zawierać zdrowa dieta. Żurawina jest bogata w polifenole, takie jak kwasy fenolowe, antocyjany i flawonoidy o właściwościach przeciwutleniających. Jest jednym z niewielu owoców bogatych w proantocyjanidyny (PAC), z wiązaniami typu A. W artykule przedstawiono informacje na temat składu chemicznego żurawiny i jej korzystnego wpływu na zdrowie człowieka, w szczególności jej wpływu na infekcje dróg moczowych. Z całą pewnością jagody żurawiny powinny stanowić integralną część profilaktyki i zdrowego odżywiania się oraz być wykorzystane przy opracowywaniu nowej żywności funkcjonalnej i suplementów diety.

Bóle głowy należą do najczęstszych chorób układu nerwowego. Na świecie zaburzenia o charakterze bólów głowy dotyczą blisko 40% populacji. Ich występowanie wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów. Ból głowy może mieć różne przyczyny, a ich leczenie obejmuje zastosowanie różnych substancji czynnych, m.in aspiryny, paracetamolu i kofeiny. Związki te mogą być stosowane jako preparaty proste lub zawierające połączenie tych składników. Są skuteczne w przypadku epizodycznych bólów głowy, w tym migreny i napięciowych bólów głowy.

Diklofenak nadal jest jednym z najczęściej stosowanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych na polskim rynku. Ostatnie doniesienia skupiają się przede wszystkim na możliwości kojarzenia diklofenaku z witaminami z grupy B. Postulowany w przeszłości wpływ witamin z grupy B na pracę ośrodkowego układu nerwowego, w tym na powstawanie, transmisję i odczuwanie bólu, nadal jest przedmiotem wielu badań. Ich wyniki są obiecujące. Najistotniejszym ograniczeniem zastosowania wszystkich NLPZ jest ich potencjalna toksyczność sercowo-naczyniowa oraz zdarzenia ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Okazuje się, ze preparaty łączone wykazują zdecydowanie większą skuteczność w leczeniu bólu niż jakikolwiek lek stosowany w monoterapii. Celem nadrzędnym jest szybkie i trwałe łagodzenie dolegliwości bólowych zarówno o charakterze receptorowym, jak i neuropatycznym, przy możliwie najniższym ryzyku działań niepożądanych. Przewaga diklofenaku nad pozostałymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi wynika z wielopostaciowej dostępności leku, dobrej ceny oraz braku interakcji z lekami z pozostałych pięter drabiny analgetycznej. Wprowadzenie preparatów łączonych pozwoliło zredukować dawki diklofenaku do submaksymalnych, co istotnie przełożyło się na spadek częstości zdarzeń niepożądanych typowych dla NLPZ.

Przeziębienie jest uważane na ogół za niegroźną chorobę zakaźną górnych dróg oddechowych, z przeważnie łagodnymi objawami. Jedną z dolegliwości są podrażnienia i bóle gardła. Preparaty roślinne mogą być stosowane jako terapia lub jako uzupełniające samoleczenie. Wiele roślin wykorzystuje się od wieków w medycynie tradycyjnej jako leki łagodzące objawy infekcji górnych dróg oddechowych, np. kaszel i ból gardła, gorączkę czy zatkany nos. Preparaty roślinne mogą być podawane w postaci herbatek, ekstraktów do picia, do płukania lub stosowane w inhalacji. W artykule przedstawiono przykłady leków roślinnych pomocnych w leczeniu chorób przeziębieniowych, szczególnie łagodzących bóle gardła, takich jak koszyczek rumianku, ziele tymianku, kwiat lipy, korzeń lukrecji, występujące w nich olejki eteryczne, a także produkty pszczele.