Surowce roślinne: liść melisy lekarskiej i korzeń witanii ospałej oraz składniki bioaktywne wspierające funcje poznawcze i wykazujące działanie neuroprotekcyjne

2026-01-27 Artykuł

Surowce roślinne: liść melisy lekarskiej i korzeń witanii ospałej oraz składniki bioaktywne wspierające funcje poznawcze i wykazujące działanie neuroprotekcyjne

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą wynikać z wielu przyczyn, w tym z przewlekłego stresu, stanu zapalnego lub niedoborów żywieniowych. W terapii tych dolegliwości wspomagająco stosuje się surowce pochodzące z takich roślin jak melisa lekarska (Melissa officinalis L.) i ashwagandha (Withania somnifera L. Dunal), a także witaminy z grupy B. Liście melisy wykazują działanie uspokajające i neuroprotekcyjne, ashwagandha poprawia odporność na stres i korzystnie wpływa na funkcje poznawcze, natomiast witaminy z grupy B wspierają metabolizm energetyczny oraz biosyntezę neuroprzekaźników.

Zaburzenia funkcji poznawczych, przewlekłe zmęczenie oraz obniżona tolerancja wysiłku fizycznego i umysłowego stanowią złożone zjawiska o wieloczynnikowej etiologii, które w praktyce klinicznej bywają trudne do jednoznacznego określenia. Źródło tych dolegliwości może być bardzo różne – od schorzeń nowotworowych, przewlekłego stanu zapalnego i chorób neurodegeneracyjnych, po ekspozycję na toksyny środowiskowe (np. smog), a także niedobory witamin i mikroelementów.

W terapii zaburzeń poznawczych, chronicznym zmęczeniu czy wyczerpaniu fizycznym oraz umysłowym stosuje się różne interwencje, w tym również niefarmakologiczne, takie jak modyfikacja stylu życia, poprawa higieny snu czy trening funkcji poznawczych. W przypadku łagodnych objawów, niewymagających leczenia lekami syntetycznymi, wykorzystuje się też substancje pochodzenia naturalnego, które mogą wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.

Czytaj pełny tekst

Autor: dr n. farm. Agata Król

Data publikacji: 2026-01-27

Źródło: "Gabinet Prywatny" nr 06/2025

Słowa kluczowe: kwas rozmarynowy, witanolidy, stan zapalny, adaptogeny, chroniczne zmęczenie

1. Tardy A.-L., Pouteau E., Marquez D., Yilmaz C., Scholey, A. Vitamins and Minerals for Energy, Fatigue and Cognition: A Narrative Review of the Biochemical and Clinical Evidence. Nutrients. 2020;12:228. doi:10.3390/nu12010228.

2. O’Callaghan J.P., Miller D.B. Neuroinflammation Disorders Exacerbated by Environmental Stressors. Metabolism. 2019;100:153951. doi: 10.1016/j.metabol.2019.153951.

3. Khanpour Ardestani S., Karkhaneh M., Stein E., Punja S., Junqueira D.R., Kuzmyn T., et al. Systematic Review of Mind-Body Interventions to Treat Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome. Medicina (B Aires). 2021;57:652. doi:10.3390/medicina57070652.

4. Malík M., Tlustoš P. Nootropic Herbs, Shrubs, and Trees as Potential Cognitive Enhancers. Plants. 2023;12:1364, doi:10.3390/plants12061364.

5. Mathews I.M., Eastwood J., Lamport D.J., Cozannet R. Le, Fanca-Berthon P., Williams C.M. Clinical Efficacy and Tolerability of Lemon Balm (Melissa Officinalis L.) in Psychological Well-Being: A Review. Nutrients. 2024;16:3545, doi:10.3390/nu16203545.

6. Seidler-Łożykowska K., Mordalski R., Kucharski W., Kędzia E., Nowosad K., Bocianowski J. Effect Of Organic Cultivation On Yield And Quality Of Lemon Balm Herb (Melissa Officinalis L.). Acta Sci. Pol. Hortorum Cultus. 2015;14:55-67.

7. European Pharmacopoeia Commission European Pharmacopoeia, 11th Edition, Supplement 11.8, Monograph Melissae Folium; Strasbourg, France, 2025.

8. European Pharmacopoeia Commission European Pharmacopoeia, 11th Edition, Supplement 11.8, Monograph Melissae Folii Extractum Siccum; Strasbourg, France, 2025.

9. Nadeem M., Imran M., Aslam Gondal T., Imran A., Shahbaz M., Muhammad Amir R., et al. Therapeutic Potential of Rosmarinic Acid: A Comprehensive Review. Applied Sciences. 2019;9:3139. doi:10.3390/app9153139.

10. Alagawany M., Abd El-Hack M.E., Farag M.R., Gopi M., Karthik K., Malik Y.S., et al. Rosmarinic Acid: Modes of Action, Medicinal Values and Health Benefits. Anim Health Res Rev. 2017;18:167-176. doi:10.1017/S1466252317000081.

11. Habtemariam S. Molecular Pharmacology of Rosmarinic and Salvianolic Acids: Potential Seeds for Alzheimer’s and Vascular Dementia Drugs. Int J Mol Sci. 2018;19. doi:10.3390/ijms19020458.

12. Herbal Medicinal Products Committee (HMPC) Community Herbal Monograph on Melissa Officinalis L., Folium; London, United Kingdom, 2013.

13. Awad R., Muhammad A., Durst T., Trudeau V.L., Arnason J.T. Bioassay-Guided Fractionation of Lemon Balm (Melissa Officinalis L.) Using an In Vitro Measure of GABA Transaminase Activity. Phytother. Res. 2009;23:1075-1081. doi:10.1002/ptr.

14. Cases J., Ibarra A., Feuillère N., Roller M., Sukkar S.G. Pilot Trial of Melissa Officinalis L. Leaf Extract in the Treatment of Volunteers Suffering from Mild-to-Moderate Anxiety Disorders and Sleep Disturbances. Med J Nutrition Metab. 2011;4:211-218. doi:10.1007/s12349-010-0045-4. 15. Filipek A., Kiss A., Parzonko A. Lek Pochodzenia Naturalnego. Ed. I. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.

16. O., Ferini-Strambi L., Giacomoni E., Pellegrino P. Herbal Remedies and Their Possible Effect on the GABAergic System and Sleep. Nutrients. 2021;13:530. doi:10.3390/nu13020530.

17. Awlqadr F.H., Altemimi AB., Qadir S.A., Mohammed O.A., Saeed M.N., Hesarinejad M.A., et al. Bioactive Compounds, Medicinal Benefits, and Contemporary Extraction Methods for Lemon Balm (Melissa Officinalis). Food Sci Nutr. 2025;13. doi:10.1002/fsn3.70864.

18. Rădulescu, M., Jianu, C., Lukinich-Gruia A.T., Mioc M., Mioc A., Șoica C., Stana L.G. Chemical Composition, In Vitro and In Silico Antioxidant Potential of Melissa Officinalis Subsp. Officinalis Essential Oil. Antioxidants 2021, 10, 1081, doi:10.3390/antiox10071081.

19. Brinza I., Boiangiu R.S., Bagci E., Todirascu-Ciornea E., Hritcu L., Dumitru G. Melissa Officinalis Essential Oil Modulates Oxidative Balance, Cholinergic Activity, and Cognitive Performance in a Scopolamine-Induced Zebrafish Model: Implications for Neuroprotective Strategies in Cognitive Disorders. Sci Rep. 2025;15:38171. doi:10.1038/s41598-025-22125-9.

20. Noguchi-Shinohara M., Hamaguchi T., Sakai K., Komatsu J., Iwasa K., Horimoto M., et al. Effects of Melissa Officinalis Extract Containing Rosmarinic Acid on Cognition in Older Adults Without Dementia: A Randomized Controlled Trial. Journal of Alzheimer’s Disease. 2023;91:805-814. doi:10.3233/JAD-220953.

21. Akhondzadeh S., Noroozian M., Mohammadi M., Ohadinia S., Jamshidi A.H., Khani M. Melissa Officinalis Extract in the Treatment of Patients with Mild to Moderate Alzheimer’s Disease: A Double Blind, Randomised, Placebo Controlled Trial. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2003;74:863-866. doi:10.1136/jnnp.74.7.863.

22. Ghazizadeh J., Sadigh‐Eteghad S., Marx W., Fakhari A., Hamedeyazdan S., Torbati M., et al. The Effects of Lemon Balm (Melissa Officinalis L.) on Depression and Anxiety in Clinical Trials: A Systematic Review and Meta‐analysis. Phytotherapy Research. 2021;35:6690-6705. doi:10.1002/ptr.7252.

23. Gaurav H., Yadav D., Maurya A., Yadav H., Yadav R., Shukla A.C., et al. Biodiversity, Biochemical Profiling, and Pharmaco-Commercial Applications of Withania Somnifera: A Review. Molecules. 2023;28:1208. doi:10.3390/molecules28031208.

24. Panossian A., Lemerond T. Two Sides of the Same Coin for Health: Adaptogenic Botanicals as Nutraceuticals for Nutrition and Pharmaceuticals in Medicine. Pharmaceuticals. 2025;18:1346. doi:10.3390/ph18091346.

25. Wiciński M., Fajkiel-Madajczyk A., Kurant Z., Kurant D., Gryczka K., Falkowski M., et al. Can Ashwagandha Benefit the Endocrine System? – A Review. Int J Mol Sci. 2023;24:16513. doi:10.3390/ijms242216513.

26. Choudhary D., Bhattacharyya S., Bose S. Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania Somnifera (L.) Dunal ) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. J Diet Suppl. 2017;14:599-612. doi:10.10 80/19390211.2017.1284970.

27. Leonard M., Dickerson B., Estes L., Gonzalez D.E., Jenkins V., Johnson S., et al. Acute and Repeated Ashwagandha Supplementation Improves Markers of Cognitive Function and Mood. Nutrients. 2024;16:1813. doi:10.3390/nu16121813.

28. Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC) Public Statement on Withania Somnifera (L.) Dunal, Radix, EMA/HMPC/681519/2012; London, 2013.

29. Zespół do Spraw Suplementów Diety Uchwała Nr 7/2020 Zespołu Do Spraw Suplementów Diety z Dnia 7 Lutego 2020 r. w Sprawie Wyrażenia Opinii Dotyczącej Stosowania Withania Somnifera (L.) Dunal Jako Składnika Suplementów Diety; Warszawa, 2020.

30. Han A., Almeida L., Anand N., Salloum I.M., Kanaan S., Gadad B.S., et al. Exploring Neuropsychiatric Manifestations of Vitamin B Complex Deficiencies. 2025. doi:10.3389/fpsyt.2025.1569826.

31. Kaźmierczak-Barańska J., Halczuk K., Karwowski B.T. Thiamine (Vitamin B1) – An Essential Health Regulator. Nutrients. 2025;17:2206. doi:10.3390/nu17132206.

32. Umekar M., Premchandani T., Tatode A., Qutub M., Raut N., Taksande J., et al. Vitamin B12 Deficiency and Cognitive Impairment: A Comprehensive Review of Neurological Impact. Brain Disord. 2025;18:100220. doi:10.1016/j.dscb.2025.100220.

POWRÓT

reklama