Dane Centrum e-Zdrowia dowodzą, że polskie społeczeństwo wykazuje coraz większą mobilizację w kwestii szczepień ochronnych. Tylko w sezonie 2025/2026 liczba osób zaszczepionych przeciw grypie wzrosła o niemal 28% r/r, przekraczając próg 2,3 mln. Pierwszy rok refundacji szczepień przeciw RSV przyniósł również istotny postęp, gdyż skorzystało z niej już 6,6% seniorów, co eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych uznają za ważny krok w budowaniu systemowej profilaktyki. Specjaliści zwracają jednak uwagę na wyraźny kontrast: tam, gdzie procedury są proste, odnosimy sukcesy, natomiast w obszarach takich jak pneumokoki wciąż utrzymują się bariery ograniczające powszechną ochronę pacjentów. To pokazuje, że Polska jest dziś w momencie przejścia – między rosnącą świadomością społeczną a potrzebą stworzenia spójnego modelu profilaktyki chorób infekcyjnych, szczególnie w kontekście starzejącego się społeczeństwa. Zgodnie z przekazami płynącymi z #EURespiDay2025 priorytetem jest dziś kompleksowa ochrona dorosłych przed infekcjami dolnych dróg oddechowych. Wciąż istotnym i niebezpiecznym zagrożeniem w tym zestawieniu pozostaje: grypa, RSV, pneumokoki oraz COVID-19.

Większa liczba szczepień przeciw grypie

W obecnym sezonie odnotowano ok. 1 mln. zachorowań na grypę, co stanowi pewien spadek w porównaniu z 1,13 mln przypadków w analogicznym okresie roku ubiegłego. Hospitalizacji z powodu powikłań pogrypowych wymagało prawie 22 tys. pacjentów, a zmarło 1061 osób.

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak: Dane z pierwszego kwartału 2026 roku potwierdzają, że zachorowań na grypę jest wyraźnie mniej niż przed rokiem. Widzimy tu ogromną zmianę w podejściu Polaków, gdyż zaszczepiło się już ponad 2,3 mln osób, czyli prawie 28% więcej niż rok temu. To świetny dowód na to, że wprowadzane ułatwienia po prostu działają. Kiedy uprościliśmy procedury i daliśmy pacjentom możliwość szybkiego zaszczepienia się w aptekach, społeczeństwo znacznie chętniej z tego skorzystało i skutecznie zabezpieczyło się przed infekcjami.

Eksperci zaznaczają, że to nadal zdecydowanie za mało. Poziom wyszczepialności wynosi obecnie 6% w ogólnej populacji, a w grupie najwyższego ryzyka, czyli wśród seniorów powyżej 65. r.ż., jest to zaledwie 16%. To wciąż niewystarczający wynik, gdyż WHO rekomenduje, aby w grupie osób starszych wskaźnik ten sięgał poziomu co najmniej 75%. 

Złożony obraz zakażeń RSV

Analiza krzywych zachorowań wskazuje, że w sezonie 2025/2026 fala infekcji RSV uderzyła o dwa tygodnie później niż w poprzednich latach, pojawiając się po szczytach zachorowań na COVID-19 oraz grypę. W efekcie aktywność wirusa wyraźnie wzrosła na początku roku, osiągając najwyższe dotychczas poziomy w lutym i marcu. Utrzymująca się wysoka liczba zachorowań dowodzi, że obecny sezon nadal trwa, a sytuacja pozostaje dynamiczna, co potwierdza m.in. jednoczesne współkrążenie podtypów RSV-A i RSV-B.

Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Tomasiewicz zwraca uwagę na przełomowy charakter mijających miesięcy: To pierwszy w historii sezon, w którym dysponujemy refundowaną profilaktyką RSV dla osób starszych. Fakt, że ponad 6% seniorów skorzystało w tym sezonie z refundacji RSV, to dobry sygnał, ale z perspektywy zdrowia publicznego to wciąż kropla w morzu potrzeb. Musimy pamiętać, że wirus wciąż krąży, a infekcje takie jak RSV czy grypa drastycznie osłabiają organizm, wręcz torując drogę groźnym zakażeniom bakteryjnym. Dlatego musimy edukować pacjentów, że szczepienia przeciw RSV mają charakter całoroczny.

Pneumokoki  – niewykorzystany potencjał profilaktyki

Z danych za 2025 r. wynika, że przeciw pneumokokom zaszczepiło się ponad 200 tys. osób dorosłych, w tym średnio co 5. senior z chorobami współistniejącymi. Główną przeszkodą jest obecny model refundacji, ograniczony do osób w wieku 65+ z rozpoznanymi czynnikami ryzyka. W praktyce wyklucza to znaczną część populacji seniorów z bezpłatnej ochrony, ponieważ proces kwalifikacji w aptece jest zbyt skomplikowany i czasochłonny.

– Śmiertelność inwazyjnej choroby pneumokokowej wśród seniorów sięga 50%, a już samo starzenie się układu odpornościowego sprawia, że każdy człowiek po 65. roku życia staje się bezbronny wobec ciężkiego zakażenia inwazyjnego. Warunkowanie refundacji dodatkowymi kryteriami medycznymi jest z perspektywy zdrowia publicznego niezrozumiałe, zbędne i nieefektywne – podkreśla prof. dr hab. n. med. Ernest Kuchar, kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych podkreślają, że jedynym kryterium warunkującym dostęp do bezpłatnego szczepienia powinien być wiek, analogicznie do innych szczepień ochronnych, co pozwoliłoby skuteczniej chronić najsłabsze grupy pacjentów przed tak groźnymi patogenami.

Pilna potrzeba wdrożenia pełnej profilaktyki dedykowanej pacjentom starszym

Osoby po 65. roku życia to obecnie najchętniej szczepiąca się grupa w Polsce. Pamiętajmy jednak, że mimo obiecujących rosnących wskaźników wyszczepialności w kwestii budowania odporności populacyjnej wciąż pozostaje wiele do zrobienia.

To dowód na to, jak bardzo potrzebujemy dalszego poszerzenia i uproszczenia dostępu do szczepień. Taka całościowa ochrona jest niezbędna, ponieważ z perspektywy seniora każde powikłanie, np. zapalenie płuc, bez względu na to, czy jego przyczyną jest wirus RSV, grypa czy pneumokoki, jest dużym obciążeniem zarówno zdrowotnym dla pacjenta, jak i organizacyjnym dla personelu medycznego i oddziałów.

– Pacjent w starszym wieku po przebytej infekcji często nie wraca już do pełnej sprawności funkcjonalnej. Zakażenie może prowadzić do pogorszenia jakości życia, utraty samodzielności i konieczności korzystania ze stałej opieki osób trzecich. W obliczu „srebrnego tsunami” w polskim społeczeństwie brak kompleksowej, prostej i łatwo dostępnej profilaktyki szczepiennej może stać się poważnym obciążeniem dla systemu opieki zdrowotnej – zaznacza prof. dr hab. n. med. Tomasz Targowski, krajowy konsultant w dziedzinie geriatrii.

Ze względu na dynamikę starzenia się polskiego społeczeństwa eksperci wskazują pilną potrzebę wdrożenia pełnej profilaktyki dedykowanej pacjentom starszym. Jeśli nie zainwestujemy w zapobieganie chorobom w sposób systemowy i populacyjny, koszty leczenia i opieki długoterminowej staną się potężnym obciążeniem dla zdrowia publicznego oraz całego państwa. Szczepienia to zatem nie koszt, a inwestycja, szczególnie w kontekście osób starszych.